De economie van Oekraïne blijft draaien, maar risico’s blijven groot
Vier jaar en acht maanden na het begin van de grootschalige Russische invasie blijft de politieke en economische toekomst van Oekraïne zeer onzeker. Steden, energievoorzieningen en logistieke infrastructuur in het hele land zijn doorlopend doelwit van luchtaanvallen. De humanitaire en financiële schade van de oorlog is groot. Nog altijd verblijven miljoenen Oekraïners in het buitenland. De geschatte kosten van wederopbouw bedragen volgens de Wereldbank bijna USD 600 miljard.
Toenemende belangstelling onder exporteurs
De grootste investeringsbehoefte in Oekraïne ligt in de energiesector, waar volgens schattingen circa 70% van de opwekkingscapaciteit door de oorlog is vernietigd. Er ligt een grote opgave om de sector te moderniseren en verduurzamen, via decentralisatie en integratie met het Europese elektriciteitsnet. Andere kansrijke sectoren voor Nederlandse exporteurs zijn de circulaire bouw, landbouw en voedingsmiddelen, gezondheidszorg en de watersector.[1] Atradius Dutch State Business merkt in de praktijk dat er een groeiende belangstelling is voor Oekraïne onder Nederlandse exporteurs. Zij is tevens één van de deelnemers aan de Rebuild Ukraine-conferentie in Polen, die op 12 en 13 november wordt gehouden. Zie dit artikel [link].
Politieke situatie: oorlog domineert
Doordat Oekraïne nog altijd in een staat van beleg verkeert, zijn zowel de presidents- als parlementsverkiezingen voor onbepaalde tijd uitgesteld. Hoewel het beleid van de regering-Zelensky brede maatschappelijke steun behoudt, hebben corruptieschandalen en zorgen over de concentratie van macht haar positie verzwakt. In 2025 vonden de eerste anti-regeringsprotesten plaats sinds het begin van de grootschalige oorlog, als reactie op politieke inmenging bij anticorruptie-instanties. Dit resulteerde in het grotendeels terugdraaien van de omstreden beperkingen.
[1] RVO (2026), Belangrijke sectoren voor de wederopbouw van Oekraïne, 2 september 2026, https://www.rvo.nl/onderwerpen/landen-en-gebieden/oekraine/sectoren
De vredesonderhandelingen met Rusland zijn vooralsnog vastgelopen. De Russische eisen rond het opgeven van grondgebied, het sterk verkleinen van de krijgsmacht en het afzien van NAVO-lidmaatschap zijn voor Oekraïne en de Europese partners onaanvaardbaar. Europese landen en andere internationale partners dragen inmiddels het grootste deel van de militaire, financiële en humanitaire steun aan Oekraïne. De Verenigde Staten blijven betrokken bij diplomatieke gesprekken en leveren inlichtingen en wapens. Tegelijkertijd is de houding van de Amerikaanse regering ten aanzien van Oekraïne grillig en niet zelden in tegenspraak met de Oekraïense belangen, zoals de recente dieseldeal tussen de VS en Rusland laat zien. Bovendien is sinds het aantreden van de regering-Trump de financiële hulp van de VS aan Oekraïne drastisch afgenomen.
Economische veerkracht onder zware druk
De oorlog met Rusland heeft de economie van Oekraïne hard geraakt. De omvang van de economie kromp in 2022 met bijna een derde, als gevolg van het verlies van grondgebied, vernietiging van gebouwen en infrastructuur, en het op de vlucht slaan van een deel van de bevolking. In de jaren daaropvolgend groeide de economie weer, maar de groei viel in 2025 terug door intensieve Russische aanvallen. Naar verwachting bereikt de economie pas in 2030 weer haar vooroorlogse omvang, al hangt dit sterk af van het verloop van de oorlog.
Inflatie vormt een extra uitdaging. Hoge overheidsuitgaven, stijgende loonkosten en een depreciatie van de munt houden de prijsdruk hoog. De centrale bank voert daarom een krap monetair beleid. Dat helpt de munt en de inflatie te stabiliseren, maar maakt krediet voor bedrijven duurder. Positief is dat Oekraïne dankzij internationale steun over relatief ruime deviezenreserves beschikt. Ook heeft de centrale bank de kapitaal- en valutarestricties de laatste jaren versoepeld. Nieuwe, onder een exportkredietverzekering gedekte transacties zijn daardoor vaak goed uitvoerbaar. De resterende kapitaal- en valutarestricties raken vooral oudere contracten van voor de grootschalige invasie.
Aanvallen op havens raken de exportmotor
De kwetsbaarheid van de logistiek is het duidelijkst zichtbaar rond de Zwarte Zee. Landbouwproducten waren in 2025 goed voor 56% van de Oekraïense goederenexport. Ongeveer 90% van de maritieme landbouwexport loopt via de havens van Tsjornomorsk, Odesa en Pivdennyj. Rusland heeft graanterminals, haveninstallaties en civiele scheepvaart in deze regio herhaaldelijk met drones en raketten aangevallen. Daardoor is volgens schattingen nog maar een derde van de potentiële uitvoercapaciteit voor graan via de Zwarte Zee beschikbaar.
Oekraïne heeft de export van graan deels verlegd naar alternatieve routes via weg- en spoorverbindingen en de Donauhavens, maar die kunnen de zeehavens niet volledig vervangen. Zelfs bij maximale benutting leveren zij naar schatting slechts de helft van de capaciteit van de maritieme route. De gevolgen zijn aanzienlijk: in september 2026 lag de graanexport 37% lager dan een jaar eerder. Bij een langdurige sluiting van de Zwarte Zeeroute kan een groot volume landbouwproducten niet via de bestaande routes worden uitgevoerd.
Banken zijn weerbaar, maar vaak verweven met de staat
De overheidsfinanciën staan door de oorlog onder grote druk. Voor 2026 wordt een begrotingstekort van circa 18% van het bbp voorzien. Oekraïne kan tekorten van deze omvang niet zelfstandig op de internationale kapitaalmarkt financieren en blijft afhankelijk van concessionele leningen en steun van de Europese Unie, het IMF en andere partners. De overheidsschuld ligt rond de 110% van het bbp en is volgens het IMF zonder verdere herstructurering niet houdbaar. Daarnaast heeft Oekraïne een hoge behoefte aan externe financiering door het hoge tekort op de lopende rekening en de aflossingen op schulden.
Innovatie financieren voordat de export ontstaat
De belangrijkste kwetsbaarheid is de sterke verwevenheid met de overheid. Staatsbanken zijn goed voor meer dan de helft van de bankenactiva en overheidspapier vormt ongeveer een kwart van hun totale activa. Daarnaast verstrekken banken veel krediet aan staatsbedrijven. Problemen met de houdbaarheid van de overheidsschuld kunnen daardoor doorwerken in de financiële sector. Exporteurs doen er goed aan betalingen, garanties en financiering via financieel sterke banken te laten lopen en bij publieke afnemers te onderzoeken of een garantie van de centrale overheid mogelijk is.
Kansen voor Nederlandse exporteurs
Ondanks de hoge risico’s groeit de belangstelling voor Oekraïne. De herstel- en wederopbouwbehoefte is enorm en bestrijkt sectoren waarin Nederlandse bedrijven sterk zijn: water, landbouw en voedseltechnologie, energie en gezondheidszorg. Het land wil bovendien verder integreren in de Europese interne markt. Dat kan op termijn zorgen voor betere regelgeving, transparantere aanbestedingen en nauwere handelsrelaties.
Atradius Dutch State Business biedt namens de Nederlandse overheid een verruimde exportkredietverzekering voor Oekraïne. De faciliteit biedt ruimte voor transacties die binnen de reguliere exportkredietverzekering moeilijk verzekerbaar zijn. Meer informatie is te vinden op de website.
Theo Smid -Senior Econoom