Nederland blinkt in mondiale AI-keten uit door chipindustrie
Kunstmatige intelligentie (AI) is het afgelopen decennium sterk gegroeid en wordt inmiddels breed toegepast binnen de Nederlandse economie. De ontwikkeling van AI-modellen vereist fysieke inputs, waaronder chipmachines, chips, servers en de bijbehorende grondstoffen en chemicaliën. De productie hiervan is sterk geconcentreerd in een beperkt aantal landen en bedrijven. Landen zonder eigen productiecapaciteit kunnen alleen toegang krijgen tot de benodigde hardware via internationale handel.
De export van AI-goederen
Wij meten de export van AI-goederen aan de hand van een lijst van ongeveer 100 productcodes van ‘AI-enabling’ goederen die gepubliceerd zijn door de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Deze goederen omvatten de grondstoffen, halffabricaten en apparatuur die de ontwikkeling en productie van AI-technologieën ondersteunen.
Wereldwijd werd er in 2024 voor USD 3,1 biljoen aan AI-gerelateerde goederen geëxporteerd. Dit vertegenwoordigt een verdriedubbeling ten opzichte van tien jaar eerder. De grootste exporteurs van AI‑gerelateerde goederen bevinden zich in Oost‑Azië, met name China, Hongkong, Taiwan, Singapore en Zuid‑Korea. Landen in Azië domineren de wereldwijde AI-waardeketen en zijn goed voor 65% van de wereldwijde export van AI-goederen.
Nederland bevindt zich op de elfde plaats van belangrijkste exporteurs van AI-goederen, met een exportwaarde van EUR 87 miljard (zie figuur 1).
Nederlandse export van AI-goederen
In de Nederlandse exportwaarde van AI-goederen domineren de volgende twee producten:
- 848620: Machines en apparaten voor de vervaardiging van elementen of schakelingen van halfgeleidermateriaal of van elektronische geïntegreerde schakelingen.
- 851762: Toestellen voor het ontvangen, omzetten en zenden of regenereren van spraak, van beelden of van andere gegevens, schakelapparaten en toestellen voor het routen daaronder begrepen.
Alleen al deze twee productcodes zijn goed voor een totale exportwaarde van EUR 37 miljard, ofwel 42% van de totale Nederlandse export van AI-goederen.
De eerste productcode (848620) verwijst naar machines voor de vervaardiging van chips. Nederland heeft binnen deze categorie een sterke positie dankzij ASML, dat wereldwijd de enige leverancier is van EUV-lithografiemachines (Extreme Ultraviolet). Deze machines zijn noodzakelijk voor de productie van de meest geavanceerde AI-chips.
Een andere maatstaf: de specialisatiegraad
Naast exportwaarde kan de positie van Nederland in de AI-keten ook bekeken worden door de lens van de specialisatiegraad. Dit doen wij aan de hand van de Revealed Comparative Advantage (RCA) index. De RCA-index relateert het aandeel van een bepaalde productcode in de totale nationale export aan het aandeel van deze productcode in de wereldwijde export. Een RCA groter dan één duidt op een comparatief voordeel ten opzichte van andere landen, een RCA kleiner dan één duidt op een comparatief nadeel.
Figuur 2 toont de RCA-index voor de tien producten waarin Nederland de hoogste specialisatiegraad heeft.
De vervaardiging van chip-productiemachines springt eruit als het product waarin de hoogste specialisatiegraad wordt behaald. Daarnaast wordt ook een hoge specialisatie behaald in de productie van onderdelen voor chip-productiemachines. Nederland beschikt, mede dankzij ASML, over een breed ecosysteem van gespecialiseerde bedrijven die onderdelen leveren voor de AI-hardwareketen. Voorbeelden zijn VDL als toeleverancier van ASML-onderdelen, en ASM International (ASMI) en Besi als meer zelfstandig opererende actoren in de wereldwijde AI-keten.
Verder heeft Nederland een hoge specialisatiegraad in enkele bewerkte chemicaliën en materialen die nodig zijn om met hoge precisie chips te maken, zoals acyclische ethers (en hun derivaten) en argon (een edelgas). Ook in siliciumcarbide, een cruciaal materiaal voor vermogenselektronica en de fysieke infrastructuur van datacenters, heeft Nederland een sterke specialisatie. Deze positie in chemicaliën is te danken aan een geïntegreerd ecosysteem waarin de chemische industrie en de halfgeleidersector elkaar versterken.
Hernieuwbaar betaalt zich later uit
Tot slot heeft Nederland een sterke positie in hardware voor data-overdracht (onder andere netwerkswitches en routers), servers en computers. Zoals eerder al aangetekend, is de hoge specialisatie in deze categorie goederen vooral te danken aan de functie van Nederland als logistieke hub voor de export naar de rest van Europa.
Conclusie
Nederland blinkt in de wereldwijde AI-keten vooral uit in de productie van chip-machines. Dit is te danken aan ASML, dat wereldwijd de enige leverancier is van de voor de productie van geavanceerde AI-chips noodzakelijke EUV-lithografiemachines. Verder blijkt uit de specialisatiegraad dat Nederland een sterke positie heeft in enkele grondstoffen die nodig zijn voor de productie van chips, zoals acyclische ethers (en hun derivaten), argon en siliciumcarbide. Tot slot speelt Nederland een rol bij de uitvoer van hardware zoals switches, routers, computers en servers, waarbij het vooral profiteert van zijn rol als logistieke hub.
Theo Smid - Senior Econoom