Van innovatie naar slagkracht: waarom financiering cruciaal is voor de defensie-industrie
Een prototype is nog geen operationele capaciteit. En een exportorder vult niet vanzelf een productielijn. Tussen technologische voorsprong en daadwerkelijke inzetbaarheid ligt een financieringsopgave. Atradius DSB helpt Nederlandse bedrijven en hun financiers om die opgave beheersbaar te maken: bij internationale orders, industriële opschaling en de versterking van strategische waardeketens.
Veiligheid vraagt om een industrie die kan leveren
De Europese veiligheidsomgeving is fundamenteel veranderd. De terugkeer van grootschalige oorlog op het continent, de snelle ontwikkeling van onbemande systemen en de toenemende betekenis van cyber, kunstmatige intelligentie en ruimtevaart stellen nieuwe eisen aan onze defensiecapaciteit. Nederland en Europa moeten niet alleen over de juiste kennis en technologie beschikken, maar ook in staat zijn die technologie tijdig, betrouwbaar en op schaal te produceren.
De Nederlandse defensie- en veiligheidsindustrie speelt daarin een essentiële rol. Die industrie bestaat niet uitsluitend uit grote producenten van militair materieel. Zij omvat een breed ecosysteem van ongeveer duizend bedrijven, waaronder gespecialiseerde mkb-bedrijven, innovatieve scale-ups en toeleveranciers van software, sensoren, materialen, onderdelen en productietechnologie. Samen vertegenwoordigen zij een omzet van circa 7,7 miljard euro. Met de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie 2025–2029 heeft het kabinet bovendien 1,15 miljard euro beschikbaar gesteld voor innovatie en opschaling, met bijzondere aandacht voor intelligente systemen, sensoren, quantumtechnologie, ruimtevaarttechnologie, slimme materialen en de maritieme maakindustrie.
Maar technologische kwaliteit alleen is niet voldoende. Een innovatie moet kunnen doorgroeien van ontwikkeling naar productie, van productie naar toepassing en van een eerste klant naar een internationale markt. Precies in die overgang ontstaat vaak de grootste financiële druk.
Financiering is geen sluitpost
Een nieuwe order kan een onderneming financieel zwaarder belasten voordat zij extra inkomsten oplevert. Materialen en onderdelen moeten worden ingekocht, personeel moet worden aangenomen, productielijnen moeten worden aangepast en voorraden moeten worden opgebouwd. Buitenlandse opdrachtgevers kunnen daarnaast bankgaranties verlangen of lange betalingstermijnen bedingen. De kosten worden dan maanden of zelfs jaren eerder gemaakt dan het moment waarop de onderneming volledig wordt betaald.
Dat stelt niet alleen het bedrijf, maar ook zijn bank of financier voor een afweging. Een onderneming kan beschikken over een sterke technologie, een betrouwbare afnemer en een goedgevulde orderportefeuille, maar toch onvoldoende financieringsruimte hebben om de volgende groeistap te zetten. De looptijd van een contract, het land van de afnemer, het betalingsprofiel, de omvang van de benodigde garanties en de balanspositie van het bedrijf kunnen de financierbaarheid beperken.
Hier kunnen publieke en private financiering elkaar versterken. Wij voeren namens de Nederlandse staat de exportkredietverzekering uit. Door risico’s af te dekken die bedrijven en financiers niet altijd volledig zelf kunnen of willen dragen, kunnen wij ruimte creëren voor commerciële financiering. Wij nemen de rol van de bank niet over, maar helpen een risicoverdeling tot stand te brengen waarbinnen een financier eerder of meer kan financieren.
Internationale orders: van contract naar uitvoering
Bij een internationale defensieorder kunnen verschillende onderdelen van ons reguliere exportkredietinstrumentarium relevant zijn.
Met de Exporteurspolis kunnen onder meer het fabricatierisico en het risico van wanbetaling door een buitenlandse afnemer worden verzekerd. Dat kan belangrijk zijn wanneer een producent al aanzienlijke kosten maakt voordat levering of betaling plaatsvindt. Ook politieke omstandigheden, transferbelemmeringen of andere gebeurtenissen in het land van de afnemer kunnen onderdeel zijn van de risicobeoordeling en dekking.
Wanneer een onderneming extra liquiditeit nodig heeft om de order uit te voeren, kan de Werkkapitaaldekking uitkomst bieden. Daarbij verzekeren wij de financier van de aanvullende werkkapitaalfaciliteit. Zo kan een bedrijf een exportorder voorfinancieren zonder dat de volledige financieringsbehoefte op de reguliere kredietlijnen drukt.
Ook bankgaranties kunnen veel beslag leggen op de financiële ruimte van een onderneming. Bij internationale aanbestedingen en contracten kan het bijvoorbeeld gaan om inschrijfgaranties, vooruitbetalingsgaranties, uitvoeringsgaranties en onderhoudsgaranties. Met onze garantiedekkingen en contragaranties kan een deel van het risico voor de onderneming of haar bank worden afgedekt, waardoor krediet- en liquiditeitsruimte beschikbaar kan blijven voor de uitvoering van de order.
Daarnaast kan financiering van de buitenlandse afnemer onderdeel zijn van de transactie. Met de Financieringspolis kunnen Nederlandse of buitenlandse banken zich verzekeren tegen het risico dat een buitenlandse koper een exportlening niet terugbetaalt. Een Nederlandse leverancier kan zijn afnemer daarmee, afhankelijk van de transactie, een aantrekkelijker financieringsvoorstel bieden zonder het kredietrisico volledig zelf te dragen.
De meerwaarde zit vaak in de samenhang tussen deze instrumenten. Een exporteur moet de order kunnen voorfinancieren, zijn garantieruimte behouden en zekerheid hebben over de betaling. Tegelijkertijd kan de buitenlandse koper behoefte hebben aan financiering. Door de risico’s rond die verschillende onderdelen afzonderlijk te bekijken, kan een financieringsstructuur ontstaan die voor alle betrokken partijen uitvoerbaar is.
Innovatie financieren voordat de export ontstaat
De financieringsbehoefte van de defensie-industrie begint echter niet pas bij een concrete exportorder. Bedrijven moeten ook kunnen investeren voordat een nieuwe productlijn volledig is opgeschaald of de toekomstige exportomzet is gerealiseerd.
Met de Innovatiedekking zetten wij ons instrumentarium daarom bewust eerder in de ontwikkel- en groeiketen in. De dekking is bedoeld voor Nederlandse ondernemingen die actief zijn in een van de tien prioritaire sleuteltechnologieën uit de Nationale Technologiestrategie en in Nederland willen investeren in opschaling of productiecapaciteit.
De aansluiting op de defensiesector is direct zichtbaar. Verschillende sleuteltechnologieën uit de Nationale Technologiestrategie, zoals kunstmatige intelligentie en data, quantumtechnologie, halfgeleidertechnologie, optische systemen, beeldtechnologie en cybersecurity, zijn nauw verbonden met de nationale technologiegebieden waarop de Nederlandse defensiestrategie zich richt. Daardoor kan de Innovatiedekking relevant zijn voor zowel defensiebedrijven als ondernemingen met een dual-use-technologie.
De financier, bijvoorbeeld de huisbank van de onderneming, verstrekt de investeringslening. Wij kunnen maximaal 80 procent van het risico op die lening afdekken; de financier houdt ten minste 20 procent eigen risico. Hierdoor kan een financier eerder bereid zijn een lening te verstrekken of kan onder omstandigheden een hoger bedrag worden gefinancierd dan zonder de dekking mogelijk zou zijn.
De technologie moet technisch en commercieel gereed, productierijp en klaar voor marktintroductie zijn. Daarnaast moet sprake zijn van ten minste 20 procent exportpotentieel en minimaal 20 procent Nederlandse aankopen binnen het investeringsbudget. Ook blijven de reguliere voorwaarden op het gebied van compliance en milieu- en sociale beoordeling van toepassing.
Juist die combinatie is relevant voor de defensie-industrie. Veel technologiebedrijven beschikken al over een werkend product en een duidelijke markt, maar hebben kapitaal nodig om productieapparatuur aan te schaffen, voorraden op te bouwen of de stap van kleine series naar industriële productie te zetten. De Innovatiedekking richt zich precies op die fase: het moment waarop technologische potentie moet worden omgezet in productie- en exportcapaciteit.
Publieke risicodeling vraagt om zorgvuldigheid
Dat wij namens de Nederlandse staat dekking kunnen bieden, betekent niet dat iedere onderneming, lening of exporttransactie automatisch in aanmerking komt. Iedere aanvraag wordt afzonderlijk beoordeeld. Daarbij kijken wij onder meer naar de financiële haalbaarheid, de betrokken partijen, het land en de afnemer, compliance, milieu- en sociale risico’s en de toepasselijke voorwaarden en regelgeving.
Bij projecten in Nederland kan daarnaast het Europese staatssteunkader relevant zijn. Voor internationale transacties geldt ons landenbeleid en worden zowel commerciële als politieke risico’s onderzocht. Die zorgvuldigheid is geen tegenstelling tot slagkracht. Zij zorgt ervoor dat publieke risicodeling gericht, verantwoord en financieel houdbaar wordt ingezet.
Van afzonderlijk product naar financieringsroute
De kracht van ons instrumentarium ligt uiteindelijk niet in één standaardpolis. Zij ligt in het kunnen aansluiten bij verschillende momenten in de ontwikkeling van een onderneming of project.
Een technologiebedrijf kan eerst financiering nodig hebben om zijn productiecapaciteit uit te breiden. Vervolgens kan werkkapitaal nodig zijn om een internationale order uit te voeren. Daarna kunnen bankgaranties, betalingszekerheid of financiering voor de buitenlandse koper aan de orde komen. Verderop in de waardeketen kunnen investeringen nodig zijn om de toegang tot kritieke grondstoffen veilig te stellen.
Daarom beginnen wij niet bij de vraag welk product een bedrijf wil afnemen, maar bij de financieringsvraag die de groei of uitvoering belemmert. Waar ontstaat het risico? Wie draagt dat risico nu? Wat heeft de financier nodig om de lening, garantie of exporttransactie mogelijk te maken? En welke vorm van publieke dekking kan daar verantwoord op aansluiten?
Bedrijven en financiers doen er goed aan die vragen vroeg in het proces met ons te bespreken, bij voorkeur voordat contractvoorwaarden, betalingsschema’s, garanties en financieringsdocumentatie volledig zijn vastgelegd. Dat vergroot de ruimte om tot een passende structuur te komen. Onze specialisten bekijken daarbij niet alleen of één instrument inzetbaar is, maar ook of een combinatie van oplossingen beter aansluit bij de concrete transactie of investering.
Strategische autonomie wordt niet alleen uitgevonden. Zij krijgt pas betekenis wanneer technologie kan worden opgeschaald, geproduceerd en geleverd. Financiering is daarom geen randvoorwaarde naast de defensieopgave, maar een wezenlijk onderdeel van de industriële slagkracht die Nederland en Europa nodig hebben.
Bespreek uw financieringsvraag vroegtijdig
Werkt uw onderneming aan een internationale defensieorder, een investering in sleuteltechnologie of een project binnen een strategische waardeketen? Onze specialisten onderzoeken graag samen met u en uw financier welke risico’s de financierbaarheid beperken en welke oplossing daarop kan aansluiten.
Vincenzo Rekveld - Lead Innovation